Fikret Karčić

Fikret Karčić

je profesor Komaparativne pravne historije na Pravnom fakultetu Univerziteta u Sarajevu. Predavao je na Fakultetu islamskih nauka u Sarajevu, Marmara univerzitetu u Istanbulu, Mejdunarodnom islamskom univerzitetu Malezija, Univerzitetu u Oslu i Boise State University (SAD).  

Rođen u Višegradu 1955, Fikret Karčić je stekao srednješkolsko obrazovanje u Gazi Husrev- begovoj  medresi u Sarajevu. Godine 1978. završio je Pravni fakultet u Sarajevu. Stepen magistra i doktora nauka stekao je na Pravnom fakultetu Univerziteta u Beogradu 1985. odnosno 1989. godine. 

Njegov glavni akademski interes je historija islamskog prava i institucija u Bosni i Hercegovini u post-osmanskom periodu, reformistički pokreti u islamu, balkanski muslimani i komparativne pravne kulture. 

Mediji javljaju da i posljednje selo na istoku Sirije koje su držali pripadnici “Islamske države” (ID) pada. Ostaju još grupe koje su se sklonile u pokrajinu Idlib, koja je proglašena “zonom deeskalacije”. Brojni zarobljeni borci ove teritorijalizovane terorističke organizacije su u zatvorima, a njihove žene i djeca u kampovima.

Dok se ovakvi događaji odvijaju na nekadašnjoj teritoriji samoproglašenog “hilafeta” dotle se na Balkanu, zemljama Evropske Unije i SAD vode diskusije šta uraditi sa nekadašnjim borcima ID i njihovim porodicama koji sada žele da se vrate u zemlje koje su napustili i kojima su proglasili rat.

Ne treba podsjećati da su stotine građana iz pomenutih regija napustile države čije su državljanstvo nosile, učinile “hidžru” na teritorije koje je kontrolisala ID, dale izjavu lojalnosti samoproglašenom halifi, vršile propagandu u ime ove terorističke organizacije, borile se s oružjem u rukama za njihove ciljeve, javno odricale državljanstva svojih domovina, cijepale njihove pasoše, slale prijeteće poruke muslimanima u tim zemljama i njihovim vođama koje su proglašavali kafirima, itd. Došao je pad ID, srušene su iluzije o navodnoj utopiji i sada bi preživjeli borci ID i njihove porodice željele da se vrate na “mrski” Zapad.

Šta učiniti?

U javnosti zemalja odakle su otišli borci ID iznijeti su različiti odgovori na pitanje šta bi trebalo učiniti. Ovo je rezime tih stavova.

Po nekima, bivšim borcima i pristalicama ID bi trebalo dozvoliti da se vrate u zemlje čiji su državljani i da se tamo suoče sa pravnim posljedicama svojih djela. U tom zemljama kažnjiva su djela pripadanja terorističkim organizacijama ili borbe u stranim oružanim formacijama. Neka sudovi odluče o tome.

Drugi kažu da nijedan državljanin jedne zemlje, koji se formalno nije odrekao državljanstva, ne može biti spriječen da u nju uđe. Država mu nije dužna da pomogne povratak na svoju teritoriju, ali ako se već pojavi na njenim graničnim prijelazima treba mu dopustiti da uđe i suoči se sa njenim pravosudnim sistemom. Treći, posebno žrtve terorističkih napada, kažu da je svako povezivanje sa ID neoprostivo. Oni su zatrovani jednom zlom ideologijom, nema sigurnosti da će doći do njihove deradikalizacije, sami su se na to odlučili, oni i dalje predstavljaju sigurnosni rizik.

Četvrti kažu da su mlade osobe, kao što su djevojke koje su se udale za borce ID, bile mlade, naivne i izapranog mozga. Prema njima ne treba biti osvetoljubiv, jer je to znak slabih društava. Treba im dopustiti da se vrate u zemlje gdje su rođene, odrasle i radikalizovane. Tim prije se ovaj humanitarni razlog odnosi na djecu koja su proistekla iz tih brakova.

Ovo su stavovi koji se ističu u javnosti. Države će na osnovu svojih pravnih propisa, procjene sigurnosnih razloga, te razloga humanosti donositi o tome odluke.

Međutim, ono što ostaje nakon vojnog poraza ID, jeste njeno naslijeđe: ova grupa je, pored teških zločina, izvršila i dugotrajnu kompromitaciju ključnih islamskih pojmova kao što su hilafet, džihad, hidžra i sl. Posljedice ideološke manipulacije islamom osjećaće zadugo muslimani svijeta.

U cijeloj ovoj priči treba istaći i odgovornost onih koji su svojom agitacijom doveli do radikalizacije brojnih mladih ljudi i koje su uputili prema teritoriji ID. Njih sada nema da pomognu onima koji bi se rado vratili u domovine koje su sami odbacili. Tako da na kraju, države njihovog porijekla, vođene visokim standardima ljudskih prava, treba da ih prime i rade na njihovoj rehabilitaciji.

Onima koji su se bili odlučili da olahko raskinu vezu sa svojom državom, da pocijepaju njene dokumente i da proglase njene stanovnike neprijateljima i licemjerima vrijeme je već dalo lekciju: u današnje doba nacionalnih država najteža stvar je biti lice bez državljanstva. Oni su zaboravljeni od svih i napušteni od svih. Njihove sudbine se treba sjetiti svaki put kada neko zbog zagađenja zraka tokom zime u Sarajevu ili kašnjenja tramvaja počne grditi državu. Njena važnost se shvata onda kada se izgubi.

00Sličica Želim Print

Nedavna agencijska vijest je glasila:

„ Njemački Ured za migracije objavio je detaljni izvještaj u vezi sa migracijama, odnosno useljavanjem i iseljavanjem iz Njemačke tokom 2016. i 2017. godine.

Prema dostupnim podacima, u 2016. godini, 24.010 ljudi iz Bosne i Hercegovine doselilo je u Njemačku, dok je tokom 2017. godine Bosnu i Hercegovinu napustilo 26.112 ljudi, te bolju budućnost potražilo u Njemačkoj (BNTV).

Kakva bi trebala biti reakcija bosanskohrecegovačke države na ovu vijest? Možda bi naši državnici mogli nešto naučiti iz Ibn Haldunove Mukaddime. U njoj se govori o sličnom slučaju u predislamskoj Perziji. Taj odlomak iz Mukaddime navodimo prema prijevodu Muhameda ef. Tufe, koji je skrenuo pažnju na ovaj odlomak i citirao u jednom svom neobjavljenom radu. Tekst donosimo u izvornom obliku. (Uporedi, Ibn Haldun, Muqaddima, preveo Teufik Muftić, Sarajevo, El-Kalem, 2007, vol. I, str.470-471.)

Šta kaže Ibn Haldun?

Ovaj veliki učenjak kaže.

‘’Znadni da činjenje nasilja svijetu u njihovim kapitalima dovodi do nehaja za stjecanje tih kapitala, jer će oni vidjeti da će im na koncu iz ruku otići ono što su stekli, neće imati volje za radom, pa će izgubiti volju i nadu u onolikoj mjeri u kolikoj budu napadani i ukoliko se bude na njih nasrtalo. Što se bude više na njih nasrtalo, sve će oni više gubiti volju za radom, a u manjem slučaju manje će se i volja gubiti. Kad ljudi ne budu radili i trgovali, zavladaće oskudica i nestašica, a tako isto i strah, pa će nastati bježanje i seljenje iz toga mjesta, a iza toga nastupa rasulo i pustoš.

Pogledaj šta o tome priča Mesudija o perzijskom vrhovnom svećeniku za vrijeme vladavine Behrama sina Behramovog, te kako je na jedan vrlo fin način odvratio svoga vladara od nasilja sa jednim mudrim primjerom. Vladar je jedne prilike čuo kako jejne hukću, pa je tražio od vrhovnog svećenika da mu rastumači šta one razgovaraju. On mu je na to pitanje ovako odgovorio: Jedan muški prosi jednu žensku, a ona mu u ime mehra traži 20 porušenih sela, i on joj na to kaže: To je vrlo lahka stvar i još ti mogu sigurno reći da ti mogu dati i 1000 porušenih sela, samo ako bude Bahram i dalje vladao.

Behram je odmah razumio šta svećenik sa tim kani, pa ga je pozvao da mu nasamo kaže šta je kanio sa svojom izjavom. Tom prilikom rekao mu je vrhovni vjerski starješina ovako: ‘’ Dragi Care! Kako god vladanje ne može biti bez zakona tako isto i zakon je potreban vladarima ( sa tim je htio reći da je potrebna vladavina, pa da se zakon može vršiti). Tako isto vladavini trebaju ljudi, a ljudima novci. Novca nema bez napretka, a napretka nema bez pravde. Pravda je mjera koju je Bog postavio među ljudima, a vladar je njezin nadziratelj. Ti si, Care, zemlju oteo od onih koji su je obrađivali i danak plaćali, pa si je predao svojoj kamarili, koja ništa ne radi samo ljenčari. Od njih se nije ni danak uzimao nego im se kroz prste gledalo. Tako je država došla u deficit, a porezi su se navalili na one koji su još ostali zemlju da obrađuju, a nijesu bili u Tvojoj milosti. Oni nisu mogli tako poreze plaćati, pa su se raselili ili su obrađivali mali dio zemlje samo zato da ne plaćaju tolike poreze. Tako je ostala mnoga zemlja neobrađena, a i prihodi su podbacili, vojska i narod je upropašten, a strane države su počele na nas vrebati, jer su znale da su presahli državni prihodi pomoću kojih se može vladati’’.

Kad je ovo sve Car čuo i razumio, odmah je počeo nastojati da stvar ispravi, pa je zemlju odmah povratio starosjediocima, a oni su počeli zdušno zemlju obrađivati i porez plaćati, pa je tako zemlja kultivirana, a državne blagajne bile su pune novca, gradovi su popravljeni, a vojska osnažena u tolikoj mjeri da su neprijatelji izgubili svu nadu u uspjeh, a vladar je sam počeo sobom državne poslove nadzirati i voditi, da je u državi nastalo blagostanje i zavladao potpuni red“.

Ima li ko da posluša Ibn Halduna?

Vidjeli smo kako je vladar stare Perzije riješio pitanje iseljavanaja svog naroda. Slučaj stare Perzije i današnje BiH nije istovijetan, ali mnogi elementi savjeta koji je veliki svećenik dao vladaru Behramu i dalje su relevantni. Posebno je riječ o konceptu nazvanom „krug pravde“, koji čini pravedni vladar, poštena administracija, vojska, trgovci, zanatlije i poljoprivrednici i sigurnost svih koju pruža pravedni vladar. Kada se izađe iz tog kruga onda nastupa propast, a naselja ostaju prazna.

00Cijeli tekst

Dana 3. januara ove godine u Kongresu SAD položile su zakletvu dvije predstavnice iz Demokratske partije: Rašida Tlaib i Ilhan Omar. Obje članice Kongresa zakletvu su položile na Kur’anu: Rašida Tlaib na vlastitom primjerku Časne Knjige dok je Ilhan Omar koristila primjerak koji je pripadao njenom djedu, uz koga je odrasla. Uz Andrea Carsona iz Indijane, takođe demokratu, sada u Kongresu SAD imaju tri muslimana.
Rašida Tlaib je izabrana iz Michigana u 13. kongresnom distriktu. Kongresmenka Tlaib je porijeklom iz Palestine. Njeni roditelji su iz sela Beit Uir al-Foqa blizu Ramallaha. Odrasla je u arapskoj zajednici u Detroitu. Za polaganje zakletve u Kongresu odabrala je da nosi tradicionalnu odjeću palestinskih žena (throbe).

00Cijeli tekst

Rat u Siriji pokrenuo je masu stanovništva. Izbjeglice i interno raseljene osobe broje se na milione. Ono što privlači pažnju u vijestima iz ove zemlje jeste i kretanje grupa koje su tokom 19. vijeka našle utočište u ovoj zemlji, tada dijelu Osmanske Države. Dvije takve grupe privukle su pažnju medija: Kritski muslimani i sirijski Čerkezi.
O Kritskim muslimanima ovaj autor je već pisao (Oslobođenje, 25. august 2018). Na ovom mjestu samo da ponovimo da su muslimani sa ostrva Krit (Girit) napustili svoju domovinu u dva velika talasa: nakon grčko-turskog rata 1897. godine i Lozanskog ugovora 1923, koji je predvidio obaveznu razmjenu stanovništva (mubadele) između Grčke i Turske. Dio Kritskih muslimana naselio se na obali današnje Sirije oko mjesta Al-Hamidijja. Pored toga naselili su se u Libanu, Libiji, Egiptu i drugim sredozemnim zemljama. Kada je počeo rat u Siriji, neki su se vratili na Krit, iznenadivši tamošnje Grke da još dobro govore kritski dijalekt grčkog jezika.
Druga ovakva grupa bili su Čerkezi. Oni su se u Siriji naselili nakon što su stotinu godina pružali otpor ruskom prodoru prema Crnom moru (1763-1863). U završnici tog posljenjeg rata prema Čerkezima su učinjeni brojni zločini, koje neki autori nazivaju i genocidom. Godine 1863. između 600 000 i 750 000 Čerkeza uspjelo se ukracati na bordove i prijeći na osmansku starnu Crnog mora.
Osmanske vlasti su naselile Čerkeze u širokom luku od Balkana (Kosovo) do Sirije. Kada je bila izgrađena Hidžaska željeznica, Čerkezi su bili angažovani, kao borbeni narod, da je čuvaju. U Jordanu služe kao kraljevska garda. Najvažniji centar Čerkeza u Siriji postao je grad Al-Qunaitra na Golanskoj visoravni. U ratu 1967. Izraelci su zauzeli Golansku visoravan tako da se veliki dio sirijskih Čerkeza zaputio u druge krajeve Sirije. A onda je došla 2011. i narodni bunt protiv sirijskog režima koji se pretvorio u nekoliko ratova unutar jednog rata. Sirijski Čerkezi su se opet pokrenuli.

00Cijeli tekst

Važnost jedne RISALE

Decembar 18, 2018

Ove godine Islamska zajednica obilježava jedan važan jubilej: 100 godina od smrti reisu-l-uleme Mehmeda Teufika Azabagića. Taj jubilej se obilježava, između ostalog, i publikacijom na engleskom jeziku Grand Mufti Mehmed Teufik Azabagić and His Risala on Hijra (Veliki muftija Mehmed Teufik Azabagić i njegova Risala o hidžri) koju je ove godine izdao Institut za islamsku tradiciju Bošnjaka u Sarajevu. Tekst Poslanice o hidžri u ovoj publikaciji dat je na arapskom jeziku u prijepisu Mehmed-ef. Handžića i prijevodu na engleski jezik koji je izvršila Sumeja Ljevaković-Subašić. Ovu Risalu je na bosanski jezik preveo mr. Osman Lavić još 1990. godine (Anali Gazi Husrev-begove biblioteke, vol. 16-17, 1990, str.197-222).

Pitanje hidžre iz BiH

Risala reisu-l-uleme Azabagića bavila se važnim pitanjem: kakav je šerijatsko-pravni status Bosne i Hercegovine nakon austrougarske okupacije 1878. godine, je li ona Daru-l-islam (kuća islama) ili Daru-l-harb (kuća rata), te sljedstveno tome je li muslimanima dozvoljeno da u njoj borave ili treba da se isele na teritorije pod kontrolom muslimana.

Reisu-l-ulema Azabagić je u svojoj poslanici štampanoj 1886. godine odgovorio da je muslimanima dozvoljeno ostati u Bosni i Hercegovini nakon okupacije i da ne treba činiti hidžru. Sve je to argumentovao šerijatskim dokazima.

Njegov stav potvrdio je Muhammed Rešid Rida 1909. godine odgovarajući u časopisu El-Menar na pitanje jednog učenika medrese iz Travnika. Taj članak pod naslovom „El-hidžra ve hukmu muslimi Busna fiha“ (Hidžra i propis o njoj koji se tiče muslimana u Bosni) ušao je u enciklopedijske odrednice u hidžri.

U ovim fetvama je slijeđeno mišljenje da je jedna teritorija i dalje Daru-l-islam ako je u toj zemlji i dalje muslimanima garantovan život, vjera, čast imetak, posebno obavljanje džume i bajram namaza i primjena šerijatskog personalnog prava

Dalekovidost reisu-l-uleme Azabagića

Tokom 19. i 20. vijeka izdate su brojne fetve o hidžri muslimana sa izgubljenih teritorija. Ove fetve su bile posljedica teritorijalnih gubitaka muslimanskih država suočenih sa evropskim kolonijalizmom. Prema podacima američkog stručnjaka za demografiju Justina McCarthyja u periodu između 1770. (Rusko-turski rat 1768-1774.) i 1923. (Mirovni ugovor iz Lausanne) sa Balkana i Kavkaza je na osmanske teritorije prisilno emigriralo oko 5 miliona muslimana. Kako se njihova ulema odredila prema migracijama?

Vidjeli smo da se reisu-l-ulema Azabagić založio za ostanak u domovini muslimana, a protiv migracije. Davno prije njega, Muhammed El-Mavvak (u.1492), naslanjajući se na El-Feredža b. Ibrahima el-Bastija, na pitanje jednog muslimana da li može posjetiti roditelje koji su ostali u osvojenom Endelusu, odgovorio je da može, ako to dovodi do jačanja vjere tamošnjih muslimana, ali da zna „…kada si u Daru-l-harbu, onda si sam svoj muftija“.

Međutim, Azabagićev savremenik, pljevaljski alim Bosnali Hilmi- baba u svoj risali iz 1885. pod naslovom „Risala fi-l-hidžra ve-l-muhadžirin“ (Poslanica o hidžri i muhadžirima) zauzeo je stav da je obaveza muslimana da se isele iz Bosne i Rumelije i nastane u Šamu, Halepu ili Urfi, nasele u planinama, i bave poljoprivredom. Hilmi-baba je i sam napustio Bosnu, jedno vrijeme živio u Istanbulu, a onda se preselio u Medinu.

Na poziciji potrebe hidžre stajali su i neki osmanski šejhu-l-islami koji su sve do velikih osmanskih teritorijalnih gubitaka 1876-1878 redovno davali prednost iseljavanju muslimana sa izgubljenih teritorija.

Slično je mislio i dio uleme Kavkaza i Krima u vezi iseljavanja muslimana u Osmansku državu kao „ak toprak“ (čistu zemlju) u drugoj polovini 19. vijeka.

 Takva pozicija nastavila je da se zastupa od neke uleme i u 20. vijeku. Naprimjer, dio uleme Indije 1920. godine proglasio Indiju pod britanskom vlašću za Daru-l-harb i pozvao muslimane da emigriraju u Afganistan što je prihvatilo oko 180 000 muslimana od kojih su stotine nastradale na tom putu.

Različiti odgovori koji su ovdje ilustrativno navedeni bili su posljedica različitih profila obrazovanja uleme i različitog razumijevanja islama i društvene situacije muslimana.

Historija je dala za pravo Mehmedu Teufik-ef. Azabagiću i drugim koji su zauzeli stav sličan njegovom. Zato je važno da se ovaj bosanskohercegovački doprinos tumačenju pitanja hidžre predstavi svijetu publikacijom izvornog teksta na arapskom jeziku i prijevodom na engleski jezik.

00Sličica Želim Print

Pravne kulture i njihove promjene

U terminologiji sociologa prava, pravna kultura označava „koncepcije, percepcije i stavove prema pravu i njegovoj primjeni“. Pravna kultura se dijeli na unutrašnju (stavovi članova pravne profesije) i vanjsku (stavovi opšte publike). Postoje nacionalne pravne i regionalne pravne kulture.
U nauci komparativnog prava smatra se da u Evropi postoje dvije velike pravne kulture- kultura engleskog Opšteg prava (Common law) i kultura evropskog kontinentalnog prava (germanska i romanska porodica). U skorije vrijeme se govori da je preživjela i treća velika kultura- bivših socijalističkih država i pored činjenice da je socijalizam kao sistem nestao u Evropi. Sa evropskim integracijama počeo je proces izgradnje harmonizovane evropske pravne kulture.

00Cijeli tekst
Promjene u pravnoj kulturi vrše se na dva načina: putem pravnih transfera (prenošenje pravnih instituta iz jednog u drugi kulturni kontekst) i putem migracija. Migranti u nova društva donose svoja pravna shvatanja ali i dolaze pod uticaj shvatanja nove sredine u kojoj su se nastanili. U Evropi danas ima dvije vrste imigranata: imigranti iz Azije i Afrike, među kojima značajan dio čine muslimani, i „Euro-imigranti“, odnosno Istočni Evropljani koji su se nakon proširenja Evropske Unije, zaputili u Zapadnu Evropu, zbog posla i boljeg života.

Dana 15. avgusta ove godine objavljena je uticajna rang lista svjetskih univerziteta za 2018. godinu. Schanghai Ranking Consultancy, nezavisna organizacija za istraživanje u oblasti visokog obrazovanja, od 2009. godine objavljuje godišnje listu od najboljih 500 univerziteta na svijetu.Ta lista poznata je kao Academic Rankig of World Universities (ARWU).

Metodologija

Univerziteti su rangirani na osnovu nekoliko pokazatelja akademskog ili istraživačkog rada. Tu se uzimaju u obzir: dobitnici Nobelovih nagrada ili Fieldsovih medalja (jedno od najvećih svjetskih priznanja za matematičare) sa tog univerziteta, citiranost nastavnika, radovi objavljeni u Nature i Science, radovi indeksirani u najvažnijim indeksima i per capita akademska postignuća institucije. Ova metodologija forsira tzv. istraživačke univerzitete (research universities), gdje je naglasak na naučno-istraživačkom radu nastavnika i postdiplomaca, u odnosu na tzv. nastavne univerzitete (teaching universities), gdje je naglasak na nastavi i dodiplomskom studiju.

00Sličica Želim Print

Najboljih deset

Najboljih deset univerziteta čine američki i britanski univerziteti: Harvard, Stanford, Cambridge, Massachusetts Institut za tehnologiju, California- Berkley, Princeton, Oxford, Columbia, California Institut za tehnologiju i Chicago.

Najbolje rangirani univerziteti iz muslimanskih zemalja

Najbolje rangirani univerziteti iz muslimanskih zemalja su: Univerzitet kralja Abdulaziza, Saudijska Arabija (101-150), Univerzitet kralja Sauda, Saudijska Arabija (101-150), Univerzitet kralja Abdullaha za nauku i tehnologiju, Saudijska Arabija (201-300), Univerzitet Kralja Fahda za petrolej i minerale, Saudijska Arabija (301-400), Univerzitet Malaya, Malezija (301-400), Teheranski univerzitet, Iran (301-400), Amirkabir univerzitet za tehnologiju, Iran (401-500), Kairski univerzitet, Egipat (401-500), Istanbulski univerzitet, Turska (401-500), Univerzitet za nauku, Malezija (401-500). Dakle, ukupno 10 univerziteta iz muslimanskih zemalja je među prvih 500 univerziteta na svijetu.
Ono što je vidljivo iz ovog rangiranja je vođstvo saudijskih univerziteta. Očigledno je povećano državno ulaganje u nauku donijelo rezultate. Od ostalih arapskih zemalja jedino je Kairski univerzitet među najboljih 500. Od nearapskih muslimanskih zemalja, kako se očekivalo, u ovoj grupi su Malezija, Turska i Iran. Ono što je vidljivo jeste, takođe, da među 500 najbolje rangiranih univerziteta nije nijedan sa oznakom „islamski“, što je pokazatelj državnog (ne)ulaganja u ove univerzitete i njihove naučne (ne)djelotvornosti.
Ovakvo stanje sa univerzitetima muslimanskog svijeta izraz je dugogodišnjeg odnosa prema nauci i istraživanju. Taj odnos najbolje ilustruju sljedeći podaci: godine 2005. Univerzitet Harvard je objavio više naučnih radova neko 17 arapskih zemalja zajedno; cijeli muslimanski svijet do sada je imao dva dobitnika Nobelove nagrade u hemiji i fizici i to su bili naučnici koji su se odselili na Zapad; 57 država članica OIC troše 0.81% bruto domaćeg proizvoda (GDP) na istraživanje i razvoj dok SAD troše 2.9% a Izrael 4.4% (The Economist, 26. januar 2013.)
Muslimanske zemlje koje su promijenile ovu politiku napredovale su na ljestvici najboljih univerziteta na svijetu. One su mogle da izgrade potrebnu infrastrukturu univerziteta, pooštre kriterije upisa studenata, angažuju svjetske stručnjake iz zemlje i inostranstva koji su povećali mjesto univerziteta na ljestvici, finansiraju naučno-istraživačke projekte, uključe se u svjetsku proizvodnju znanja i itd.

Gdje smo mi?

U najboljih 500 iz cijelog regiona bivše Jugoslavije jedino je zastupljen Univerzitet u Beogradu (301-400). Ovaj pokazatelj šalje veoma jasnu poruku osnivačima i upravama univerziteta u regionu: osigurati dovoljno fondova za naučno-istraživački rad, osigurati neophodne uslove uključujući jačanje biblioteka i informatičkih centara, uspostaviti ravnotežu između nastavnog i naučno-istraživačkog rada i promociju istraživača.
Što se tiče islamskih univerziteta poruka za njihove osnivače jeste: povećajte fondove za ove univerzitete, osigurajte ima akademsku autonomiju i napredovanje akademskog osoblja na osnovu naučno-istraživačkog rada. Za akademsko osoblje na ovim univerzitetima ta poruka je: manje držati nadahnute govore o značaju nauke u islamu a više objavljivati u publikacijama koje prate referentne baze podataka.

Svjetski mediji su izvijestili da je izraelski parlament-Knesset 19. jula 2018. godine tijesnom većinom (62 prema 55, s dva odsutna člana) usvojio Osnovni zakon: Izrael kao nacionalna država jevrejskog naroda. Osnovni zakoni u izraelskom pravnom sistemu imaju ustavnu snagu i može ih promijeniti samo Knesset nadmoćnom većinom. Najvažnije odrebe ovog zakona izazvale su različite reakcije: od pohvala od strane desničarske vladajuće koalicije do žučnih reakcija arapskih članova Knesseta koji predstavljaju 21% stanovnika ove zemlje.

Jedanaest članova

Zakon je veoma kratak: ima samo jedanest članova. Oni govore o osnovnim principima, simbolima države, glavnom gradu, jeziku, prihvatu useljenika, vezi sa jevrejskim narodom, jevrejskim naseljima, zvaničnom kalendaru, praznicima i nepromjenljivosti zakona.
Najvažnije odredbe ovog zakona su slijedeće. Država Izrael se definiše kao „nacionalni dom jevrejskog naroda, u kome on ispunjava svoja prirodna, kulturna, religijska i historijska prava na samoodređenje“ (čl.1, B). Pravo na samoodređenje u Državi Izrael pripada samo jevrejskom narodu (čl.1 C). Glavni grad Izraela je Jerusalem, „ cio i ujedinjen“(čl.3). Državni jezik je hebrejski (čl.4 A). Arapski jezik ima specijalni status u državi. Korištenje ovog jezika u državnim ustanovama ili od strane njih biće određeno zakonom (čl.4 B). Država će biti otvorena za jevrejsko useljavanje i prihvatanje useljenika (čl.5). Država će nastojati da osigura bezbjednost članova jevrejskog naroda u nevolji ili zatočeništvu zbog njihovog jevrejskog karaktera ili njihovog državljanstva (čl.6 A). Država će djelovati u dijaspori radi jačanja bliskosti između države i pripadnika jevrejskog naroda (čl.6 B). Takođe će djelovati u cilju očuvanja kulturnog, historijskog i religijskog nasljeđa jevrejskog naroda u dijaspori (čl.6 C). Država gleda na razvoj jevrejskih naselja kao na nacionalnu vrijednost i djelovaće da ohrabri i podstiče njihovo uspostavljanje i konsolidaciju (čl.7 A). Državni kalendar je hebrejski a uz njega se koristi i gregorijanski kao službeni kalendar (čl.8) Dani odmora su sabbath i izraelski praznici. Ne-jevreji imaju pravo na „njihove sabbathe i praznike“ što će se detaljno regulisati zakonom (čl.10).

00Cijeli tekst

Iz redovne rubrike: O tome se govori

Dana 28. maja ove godine obilježena je stogodišnjica prve muslimanske republike na svijetu-Azerbejdžanske Demokratske Republike (ADR). Ta republika je uspostavljena nakon raspada Carske Rusije u talasu prouzrokovanom Oktobarskom revolucijom 1917. godine. Deklaracija nezavisnosti usvojena 28. maja je proglasila: suverenitet Azerbejdžana na teritoriji južnih i istočnih dijelova Transkavkazije; demokratsku republiku kao oblik vladavine; želju za uspostavljanjem prijateljskih odnosa sa svima, posebno sa susjednim narodima i državama; garanciju punih građanskih i političkih prava svim građanima bez obzira na etničko porijeklo, religiju, klasu, profesiju i pol; garanciju slobodnog razvoja svih narodnosti na teritoriji Azerbejdžana itd.

Put ka nezavisnosti

Narod Azerbejdžana, čija je domovina bila podijeljena u prvoj polovini 19. vijeka između Carske Rusije i Perzije prošao je tokom 19. vijeka kroz proces kulturnog preporoda i buđenja nacionalne svijesti. U takvom stanju nacija je dočekala ruske revolucije 1917. godine. Obećanje demokratizacije koje je dala Februarska revolucija potaklo je nove nade. Slično je bilo sa Oktobarskom revolucijom koja je obećala samoodređenje naroda, a kasnije od toga odustala.
U prvo vrijeme nakon Oktobarske revolucije javila se ideja o zajedničkoj državi naroda Transkavkaza, ali je ubrzo prevladao stav o zasebnim državama. U tom kontekstu i Azerbejdžanci su se odlučili za nezavisnost. Pokret za nezavisnost vodio je Nacionalni savjet Azerbejdžana na čijem čelu je Mammed Emin Resulzade (1884-1955).
Prema podacima koje je vlada ADR podnijela Pariskoj mirovnoj konferenciji u Azerbejdžanu je tada živjelo više od 4,6 miliona stanovnika. U toj strukturi Azerbejdžanci su činili 75,4% stanovništava dok su ostali pripadali drugim etničkim grupama naseljenim u ovu zemlju tokom carske ruske vlasti.
Teritorija ADR je obuhvatala 113.900 km od koje je 97.300 km bilo nesporno. Manji dio je bio sporan između Azerbejdžana i susjednih država.

00Sličica Želim Print

Parlamentarna vlada

Vlada ADR bila je parlamentarna. Parlament je brojao 120 članova, od kojih su 80 bili Azerbejdžanci, a ostalo predstavnici narodnih manjina srazmjerno njihovom broju. Za vrijeme svog djelovanja parlament je donio 230 zakona. Izvršnu vlast je činila vlada ADR. Za vrijme dvogodišnjeg postojanja ADR sjedište vlade se mijenjalo. Bilo je u Tbilisiju, Gandži i Bakuu.
Vlada je vodila aktivnu unutrašnju politiku. Formirana je nacionalna armija, otvorene brojne škole, biblioteke, klubovi, te Državni univerzitet u Bakuu. U vanjskoj politici, poslata je delegacija na Parisku mirovnu konferenciju, otvoreno više diplomatsko-konzularnih predstavništava u svijetu, slate informacije o novoosnovanoj državi i sl.

Epilog

U nemirnim danima nakon kraja Prvog svjetskog rata Baku, kao naftom bogatu oblast, su kratkotrajno zauzele savezničke trupe pod komandom britanskog generala. Nakon toga postojala je ideja italijanskog mandata. Januara 1920. godine Vrhovni savjet Pariske konferencije primio je k znanju nazavisnost Azerbejdžana. Medunarodna situacija bila je kompleksna, a nezavisnosti su se protivili Rusi i Armeni. Sovjetske vođe su smatrale da bez azerbejdžanske nafte sovjetska država ne može opstati. U takvoj situaciji u Azerbejdžan su aprila-maja 1920. godine ušle sovjetske trupe i dovele do kraja demokratski republikanski sistem koji je trajao 23 mjeseca.
U toku sovjetske vlasti ADR je opisivana kao „anti-nacionalni“ projekt. Nakon kraja sovjetske ere otvoreni su arhivi, izvršena su brojna istraživanja i navidjelo je izašla prava slika kratkotrajne republike. Danas Azerbejdžanci s ponosom obilježavaju njenu stogodišnjicu.

Stranica 1 od 2
© 2017 Preporod All Rights Reserved. Implemented by HudHudPro